Öğretim Görevlisi Görev Tanımı Nedir? Akademik Kariyer Rehberi

Öğretim görevlisi ile öğretim üyesi kanunen ayrı iki kadrodur. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu 3. maddesinde önce öğretim elemanı çatısını kurar, sonra bu çatının altındaki kadroları tek tek tanımlar ^[1]. Aşağıdaki görev tanımı, atama şartı ve puan barajlarının her biri dayandığı madde numarasıyla veriliyor.

Kanun öğretim elemanını üç kadroya ayırır

Kanunun 3. maddesinin (l) bendi 22/2/2018 tarihli ve 7100 sayılı Kanunla değiştirildi ve çatıyı şöyle kurdu: "Öğretim Elemanları: Yükseköğretim kurumlarında görevli öğretim üyeleri, öğretim görevlileri ve araştırma görevlileridir." Aynı maddenin (m) bendi öğretim üyesini profesör, doçent ve doktor öğretim üyesi olarak sayar. (n) bendi ise öğretim görevlisini ayrıca tanımlar: "Yükseköğretim kurumlarında okutulan dersleri vermek, uygulama yapmak veya yaptırmakla yükümlü olan öğretim elemanıdır." ^[1]

Buradan çıkan ilişki tek yönlüdür: her öğretim üyesi öğretim elemanıdır, her öğretim elemanı öğretim üyesi değildir. Öğretim görevlisi kadrosundaki biri doktorasını bitirmiş olsa bile kanunun (m) bendindeki üç unvandan birini kazanmaz. Unvanı belirleyen şey elinizdeki diploma değil, atandığınız kadrodur. Araştırma görevlisi de üçüncü ve ayrı bir kadrodur; 33. maddenin (a) fıkrası bu kadroyu "yükseköğretim kurumlarında yapılan araştırma, inceleme ve deneylerde yardımcı olan ve yetkili organlarca verilen ilgili diğer görevleri yapan öğretim elemanı" biçiminde tarif eder. Yani kanun ayrımı görev üzerinden kurar: ders vermek öğretim görevlisinin, araştırmaya yardım etmek araştırma görevlisinin tanımında geçer.

Öğretim görevlisinin görevi kanunda tek cümlede yazılı

Görev tanımının ayrıntısı 31. maddededir. Madde, öğretim görevlilerinin "atanmış öğretim üyesi bulunmayan dersler veya herhangi bir dersin özel bilgi ve uzmanlık isteyen konularının eğitim - öğretim ve uygulamaları için" görevlendirileceğini söyler ^[1]. Bu cümle iki farklı istihdam gerekçesi kurar. Birincisi boşluk doldurmadır: o dersin öğretim üyesi yoktur. İkincisi uzmanlıktır: ders vardır, ama içindeki belirli bir konu sahadan gelen özel bilgi ister. Çoğu kariyer yazısının atladığı ayrım burada saklıdır, çünkü ikinci gerekçe sektör tecrübesini akademik kadroya taşıyan yolu açar.

Atama usulü de aynı maddede yazılıdır: ilgili yönetim kurullarının görüşü alınır, fakültelerde dekan, rektörlüğe bağlı bölümlerde bölüm başkanı öneride bulunur, rektör onaylar. Öğretim görevlileri kadroya atanabilir ya da kadro şartı aranmadan ders saati ücreti veya sözleşmeyle istihdam edilebilir. Öğretim üyesi kadrolarına atanmaları ise en çok iki yılla sınırlıdır; süre bitince görev kendiliğinden sona erer. Konservatuvarlar ile meslek yüksekokullarına gerektiğinde sürekli olarak öğretim görevlisi atanabilir. 31. maddeye 15/4/2020 tarihli ve 7243 sayılı Kanunla eklenen cümle, meslek yüksekokullarının Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen uzmanlık alanları dışında kalan bütün öğretim görevlisi kadroları için en az tezli yüksek lisans derecesini şart koşar.

Öğretim görevlisi olmak için aranan şartlar

Sınav ve başvuru şartları ayrı bir düzenlemede toplanmıştır: Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, 9 Kasım 2018 tarihli ve 30590 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı ^[2]. Yönetmeliğin 6. maddesi genel barajı koyar: ALES'ten en az 70, Yükseköğretim Kurulunun kabul ettiği merkezi yabancı dil sınavından en az 50 puan. 5. madde ALES'te 100 üzerinden 70 alanların başarılı sayıldığını ve sonucun açıklandığı tarihten itibaren beş yıl geçerli olduğunu belirtir. Üniversiteler senato kararıyla bu barajların üzerine çıkabilir.

Diploma şartı 7. maddededir. 3/10/2019 tarihli değişiklikle yazılan üçüncü fıkraya göre öğretim görevlisi kadrosuna başvuracak adayda en az tezli yüksek lisans derecesi ya da lisans ve yüksek lisans derecesini birlikte veren bir programdan mezuniyet aranır. Meslek yüksekokullarında iki ayrı istisna vardır. 3/3/2022 tarihli değişiklikle yazılan dördüncü fıkra, uzmanlık alanıyla doğrudan ilgili lisans mezuniyeti bulunmayan programlar için lisans mezuniyeti ve belgelenmiş en az iki yıl alan tecrübesini yeterli görür. Aynı tarihte eklenen beşinci fıkra, uygulamalı dersleri verecek öğretim görevlilerinde lisans mezuniyeti ve belgelenmiş en az dört yıl mesleki tecrübe arar. 14. maddenin ikinci fıkrası da meslek yüksekokullarının çoğu kadrosunda yabancı dil şartını kaldırır. Doktorasını, tıpta, diş hekimliğinde, eczacılıkta, veteriner hekimlikte uzmanlığını veya sanatta yeterliğini tamamlamış olanlar ile yükseköğretim kurumlarında öğretim elemanı kadrosunda çalışmış olanlarda merkezi sınav şartı aranmaz.

Sıralama nasıl hesaplanır

Adaylar iki elemeden geçer. Ön değerlendirmede sınav jürisi, ilan edilen kadro sayısının on katına kadar adayı belirler; başvuru bu sayının altındaysa herkes giriş sınavına alınır (m. 10). Giriş sınavı, yabancı dille ilgili bilim alanlarındaki ve zorunlu yabancı dil dersini verecek kadrolarda sözlü, diğer kadrolarda yazılı yapılır (m. 11). Sözlü sınavdan 60 puanın altında alan aday nihai değerlendirmeye geçemez. Nihai değerlendirme puanı 65'in altında kalan aday da başarısız sayılır (m. 12). Ağırlıklar kadro türüne göre değişir ve aday hangi sütunda olduğunu bilmeden hazırlık yaparsa yanlış cepheye yüklenir.

Tablodaki üçüncü satır, lisans not ortalamasının meslek yüksekokulu başvurularında yabancı dil puanının yerini aldığını gösterir. İkinci satırda ise lisans notu ile ALES eşit ağırlıktadır ve yabancı dil yalnız %10'dur; buradaki baraj geçme şartıdır, sıralama gücü düşüktür.

Karışıklığın kaynağı 2018'de kaldırılan kadrolardır

Kadro adlarının karışması yeni bir okuma hatası değil, mevzuat değişikliğinin izidir. 2018'den önce yükseköğretimde okutman, uzman, çevirici ve eğitim öğretim planlamacısı diye ayrı kadrolar vardı. 22/2/2018 tarihli ve 7100 sayılı Kanun, 2547'nin okutmanları düzenleyen 32. maddesini yürürlükten kaldırdı. Aynı kanun 33. maddenin başlığını da değiştirdi; madde başlığı önceden "Araştırma görevlileri, uzman, çevirici ve eğitim - öğretim planlamacıları" biçimindeydi. 3. maddenin (o) ve (p) bentleri de aynı düzenlemeyle mülga oldu ve "Öğretim Yardımcıları" ara başlığı metinden çıkarıldı ^[1]. Sekiz yıl önce yayımlanmış içeriklerin hâlâ okutman kadrosundan söz etmesinin nedeni budur.

Bugün geçerli tabloda öğretim üyeliğine giden yol doktoradan geçer. 23. madde doktor öğretim üyeliğine atanmak için doktorayı ya da tıpta, diş hekimliğinde, eczacılıkta ve veteriner hekimlikte uzmanlık unvanını şart koşar; atama rektör tarafından en çok dört yıl süreyle yapılır ve süre sonunda görev kendiliğinden sona erer. Araştırma görevlisi kadrosunda ise yaş sınırı vardır: 33. maddeye göre sınavın yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olmak gerekir, atama en çok üç yıllıktır. Öğretim görevlisi kadrosunda yaş sınırı yoktur. Sahada yıllarını geçirip sonra akademik kadroya geçmek isteyen biri için kanunun açık bıraktığı kapı budur.

Başvuru dosyanızı ilanın istediği biçime getirin

İlan metni, hazırlık takviminizi belirler. Yönetmeliğin 8. maddesi son başvuru tarihinin ilan tarihinden itibaren on beş günden az olamayacağını söyler ve postadaki gecikme yüzünden süresinde ulaşmayan başvurunun dikkate alınmayacağını yazar. Aynı madde ilan metninde ön değerlendirme sonuçlarının ilan tarihinin, giriş sınavı tarihinin ve sonuçların açıklanacağı günlerin bulunmasını zorunlu tutar. 6. maddenin beşinci fıkrası, yükseköğretim kurumlarının belirli bir adayı tanımlayan özel şart koyamayacağını; altıncı fıkrası ise "alanında tecrübe sahibi olmak" şartının hangi öğrenim düzeyinden sonrasına ait olduğunun ilanda yazılmasını emreder. Bir ilanda tecrübe isteniyorsa hangi tarihten sonrasının sayıldığını ilan metninden okuyabilirsiniz.

Dosya tarafında yapılacak iş bellidir. ALES puanınızın beş yıllık geçerlilik süresi dolmadan başvurduğunuzu, yabancı dil belgenizin ilandaki kadro türüne uygun puanı taşıdığını ve tezli yüksek lisans diplomanızın ya da meslek yüksekokulu kadrosu için tecrübe belgenizin elinizde olduğunu kontrol edin. Akademik özgeçmişinizi hazırlarken yayın, ders ve proje bilgilerini ayrı başlıklar altında toplayan bir düzen kurun; bölümleri ayrılmış CV şablonlarımız ile CV oluşturma aracımız bu düzeni hazır getirir. Metnin genel kurgusu için CV nasıl yazılır rehberimiz işinizi görür. Dosyanız hazırsa CV analizi ile eksik alanları görebilir, üniversite dışındaki uzmanlık pozisyonlarını güncel iş ilanları üzerinden tarayabilirsiniz.