Eczacılık Mezunu Nerelerde Çalışır? Kariyer Rehberi ve İş Olanakları

Eczacılık mezununun nerede çalışabileceği bir tercih listesi değil, kanunla çizilmiş bir yetki haritasıdır. 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun, hangi işin eczacı diploması olmadan yapılamayacağını tek tek yazar ^[1]. Aşağıdaki yolların her biri dayandığı madde numarasıyla verildi; metni açıp kendiniz karşılaştırabilirsiniz.

Eczacı diploması hangi kapıları tek başına açar

Kanunun 1. maddesi (17/5/2012 tarihli ve 6308 sayılı Kanunla değiştirildi) eczacılığı bir sağlık hizmeti olarak tanımlar, ardından istihdam haritasını iki cümlede çizer: "Eczane açmak ve işletmek ile ecza deposu mesul müdürlüğü yapmak için eczacı olmak şarttır." Aynı madde şöyle devam eder: eczacı, ilaç üretim tesisi, kozmetik imalathanesi ve ilaç Ar-Ge merkezi gibi kuruluşları açabilir veya bu tür resmî ya da özel kuruluşlarda mesul müdürlük yapabilir ^[1].

Madde 2 ise Türkiye'de eczacılık yapmanın dört şartını sayar: Türk vatandaşı olmak, eczacılık fakültesi diplomasına sahip olmak, diplomanın Bakanlıkça tescil edilmiş olması ve kanunun 4. maddesinde yazılı engel hallerinden birinin bulunmaması. Yurt dışındaki bir fakülteden mezun olanlar için Madde 3 ayrı bir yol tanımlar: program ve öğrenim süresi denk ise fakülte jürisi önünde ilmî hüviyetin ispatı, eksik kalan durumlarda sınav ya da eksik programın Türkiye'de tamamlanması.

Çoğu kariyer rehberinde bulunmayan bir ayrıntı oda kaydıyla ilgilidir. 6643 sayılı Türk Eczacıları Birliği Kanunu'nun 1. maddesine göre serbest çalışacak veya özel bir kuruluşta eczacılıkla ilgili hizmette çalışacak eczacı, işe başlamadan önce bulunduğu ilin eczacı odasına kaydolmak ve üyelik ödevlerini yerine getirmek zorundadır. Aynı madde, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli kadroda çalışan eczacılar için kaydı isteğe bağlı bırakır ^[2].

Serbest eczane: ruhsat, nüfus kriteri ve yerleştirme puanı

Madde 5'e göre serbest eczane, eczacılık yapma hakkına sahip bir eczacının sahipliği ve mesul müdürlüğünde, il sağlık müdürlüğünce düzenlenen ve valilikçe onaylanan bir ruhsatname ile açılır. Düzenlenen ruhsatnameler Sağlık Bakanlığına, Türkiye İlaç ve Tıbbî Cihaz Kurumuna ve Türk Eczacıları Birliğine bildirilir. Eczane için belediyeden ayrıca iş yeri ruhsatı alınmaz ve belediyeye harç ödenmez ^[1].

Sayıyı belirleyen kural aynı maddededir: serbest eczane sayıları, ilçe sınırları içindeki nüfusa göre en az üç bin beş yüz kişiye bir eczane olacak biçimde düzenlenir. Hiç eczanesi olmayan yerleşim birimlerinde bu kriter aranmaz; ancak böyle açılan bir eczanenin başka yere naklinde kriter yeniden işler. Aynı ilçe içindeki nakillerde nüfus kuralı uygulanmaz.

Eczane açılabilecek yerler Sağlık Bakanlığınca yılda en az iki kez ilan edilir; ilan edilen yerlere başvuranlar arasından yerleştirme puanı en yüksek olan eczane açma hakkını kazanır, puanlar eşitse kura çekilir. Yerleştirme puanı, meslekte geçirilen toplam yıl sayısı ile hizmet puanının toplamıdır. Hizmet puanı ise o ilçede mesleki faaliyetin sürdürüldüğü yıl sayısı ile ilçe katsayısının çarpımıdır ve doktora yapmış eczacılar için ilçe katsayısı dörtte bir oranında artırılır. Eczanesini devretmiş bir eczacı yeniden eczane açmak isterse yerleştirme puanı yarıya iner. Madde 6'ya göre muvazaalı biçimde eczane açıldığı tespit edilirse ruhsatname iptal edilir ve eczacı beş yıl süreyle eczane açamaz.

Kanun eczane sahipliğine iki sınır daha koyar. Madde 18'e göre bir eczacının birden fazla eczane açması veya birden fazla eczanenin mesul müdürlüğünü üstlenmesi yasaktır. Madde 19 ise eczane sahibinin eczanesi dışında ilaç hazırlayamayacağını, mesleği dışında bizzat ticaret yapamayacağını ve öğretmenlik ile seçimle gelinen görevler dışında başka bir iş kabul edemeyeceğini yazar; eczane sahipliğini yan bir girişimle birleştirmeyi düşünenlerin önce bu maddeye bakması gerekir. Madde 17 geçici ayrılmaları düzenler: askerlik hizmeti, yüksek lisans veya doktora eğitimi, milletvekilliği, belediye başkanlığı ve Türk Eczacıları Birliği Başkanlık Divanı üyeliği süresince eczaneye bir mesul müdür atanır.

Mezuniyetin hemen sonrası: yardımcı eczacılık ve ikinci eczacı

Serbest eczane açmak ya da serbest eczanede mesul müdür olmak isteyen bir eczacı, Madde 5 gereği en az bir yıl süreyle, hizmet sözleşmesine bağlı olarak ve mesul müdür eczacıyla birlikte yardımcı eczacı sıfatıyla çalışmak zorundadır. Bu şartın iki eşdeğeri var: hastane eczanelerinde ya da serbest eczanelerde ikinci eczacı olarak en az bir yıl çalışanlar, şartı yerine getirmiş sayılır. İl sağlık müdürlüğü veya bölge eczacı odası denetimlerinde üç kez mazeretsiz olarak görev başında bulunmadığı tespit edilen yardımcı eczacının çalışma süresi kabul edilmez ^[1].

Aynı madde bir ücret tabanı da yazar: yardımcı eczacıya asgari ücretin bir buçuk katından, ikinci eczacıya asgari ücretin üç katından aşağı olmamak üzere taraflarca belirlenen ücret ödenir. Bu bir piyasa tahmini değil, kanun metnindeki alt sınırdır; güncel karşılığını bulmak için ilgili yılın asgari ücretini bu katsayılarla çarpmak yeterli. Yardımcı eczacı ve ikinci eczacı çalıştırılmasının usul ve esasları, Türk Eczacıları Birliğinin görüşü alınarak Sağlık Bakanlığınca belirlenir.

Planlama açısından çıkan sonuç nettir: hastane eczanesinde geçirilen bir yıl, hem bir iş hem de ileride kendi eczanesini açmak isteyen eczacı için sayılan bir süredir.

Hastane eczacılığı ve klinik eczacılık uzmanlığı

Hastane eczanesi kanunda ayrı bir kategoridir. Madde 14, içindeki hastalara ilaç vermeye mahsus hastane eczanelerini hususi eczane sayar ve bunların açılmasına mahallin sağlık müdürlüğünce izin verilir. Aynı maddenin sonundaki şart bu kapıyı eczacıya bağlar: bu eczanelerin bir diplomalı mesul müdür eczacının idaresinde bulunması şarttır ^[1].

6197 sayılı Kanuna 6/11/2014 tarihli ve 6566 sayılı Kanunla eklenen ek 1. madde, eczacılıkta uzmanlığı düzenler. Herhangi bir uzmanlık dalında uzman unvanını kullanabilmek için Sağlık Bakanlığınca tescil edilmiş bir uzmanlık belgesi şarttır. Aynı maddenin ikinci fıkrası bir istihdam kuralı koyar: yatak sayısı 100 ila 300 olan hastanelerde bir, 300'ün üzerindeki her 200 yatak için ilave bir uzman klinik eczacı istihdam edilir. Geçici 5. maddeye göre bu zorunluluk 1 Ocak 2023 tarihinde başladı ^[1].

Kuralın aritmetiği okuyucunun kendi yapabileceği kadar basittir: 500 yataklı bir hastanede 100 ila 300 bandı için bir, 300'ün üstündeki 200 yatak için bir tane daha, yani en az iki uzman klinik eczacı. 700 yataklı bir hastanede sayı üçe çıkar.

Uzmanlık eğitimine merkezî olarak yapılan eczacılıkta uzmanlık sınavıyla girilir. Kanuna ekli (I) sayılı çizelgede iki dal yazılıdır: Klinik Eczacılık ve Fitofarmasi, ikisinin de eğitim süresi üç yıl. Bu süreler, Eczacılıkta Uzmanlık Kurulunun kararı üzerine Sağlık Bakanlığınca üçte bir oranına kadar artırılabilir. Uzmanlık dallarının müfredatını, temel uygulama alanlarını ve uzman eczacıların görev ile yetki çerçevesini de aynı kurul belirler.

Ecza deposu, ilaç sanayii ve kamu kadrosu

Toptan dağıtım ile perakende satış kanunda ayrı tutulur. Madde 24'e göre eczanelerden zehirli ve müessir maddeler ile ilaçların toptan satışı yapılamaz ve eczaneler ihalelere giremez; eczaneler arasındaki ilaç takası toptan satış sayılmaz. Toptan tarafın karşılığı ecza deposudur ve deponun mesul müdürlüğü 1. madde uyarınca eczacı olmayı gerektirir ^[1]. Aynı madde ilaç üretim tesisi, kozmetik imalathanesi ve ilaç Ar-Ge merkezi mesul müdürlüğünü de eczacıya bağlar; endüstri tarafındaki ruhsatlandırma, üretim ve kalite birimlerinin eczacı araması bu hükümden doğar.

Kamu tarafında dayanak 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36. maddesidir. Madde, hizmet sınıflarını sayarken Sağlık Hizmetleri ve Yardımcı Sağlık Hizmetleri Sınıfını "sağlık hizmetlerinde (Hayvan sağlığı dahil) mesleki eğitim görerek yetişmiş olan tabip, diş tabibi, eczacı, veteriner hekim gibi memurlar" biçiminde tanımlar ^[3]. Kamu kadrosundaki eczacının özlük hakları bu sınıfa göre kurulur; 6643 sayılı Kanunun 1. maddesi gereği oda kaydı da bu kadrodakiler için zorunlu değildir.

Bu haritayı başvuruya çevirmek

Hedef yol seçildikten sonra başvuru belgesi de ona göre kurulur. Serbest eczane hattını hedefleyen bir eczacı için yardımcı eczacılıkta ya da ikinci eczacılıkta geçen sürenin ay ay yazılması, ruhsat yolundaki bir yıllık şartın karşılandığını gösteren tek kanıttır. Hastane ve klinik eczacılık hattında uzmanlık belgesi, dal adı ve varsa rotasyonlar; endüstri hattında ise mesul müdürlük deneyimi, ruhsatlandırma dosyası ve kalite birimi görevleri öne alınır. Oda kayıt bilgisi, özel sektöre başvuran eczacı için işe başlama şartı olduğundan belgede görünür bir yerde durmalı.

Açık pozisyonları güncel iş ilanları sayfasından tarayıp ilanın aradığı belgeyi elinizdekiyle karşılaştırabilirsiniz. Belgeyi sıfırdan kuracaksanız CV oluşturma aracı ile CV şablonları, elinizdeki dosyanın başvuru sistemlerinde nasıl okunduğunu merak ediyorsanız CV analizi işinizi görür. Sağlık sektörünün yönetim tarafını da değerlendiriyorsanız sağlık yönetimi mezunlarının çalışma alanları ayrı bir yazıda ele alındı.

Bir sonraki adım olarak, hedeflediğiniz yolun tablodaki dayanağını açın ve ön şartı kendi durumunuzla karşılaştırın: eksik olan şey çoğu zaman bir yetkinlik değil, kanunun aradığı bir süre ya da bir belgedir.