İş Güvenliği Uzmanı Mülakat Soruları: Hazırlık Rehberi ve Cevaplar

İş güvenliği uzmanı mülakatında ilk beş dakikada iki şey sorulur: belgeniz hangi sınıf ve hangi tehlike sınıfındaki işyerlerinde görev yaptınız. Bu ikisi kişisel tercih değil, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile bağlı yönetmeliklerin çizdiği bir sınır ^[1]. Aşağıdaki sorular ve cevap çerçeveleri doğrudan bu mevzuata dayanıyor.

Belge sınıfı sorusu: neden ilk soru bu

6331 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin beşinci fıkrası şunu söyler: "İş güvenliği uzmanlarının görev alabilmeleri için; çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde (A) sınıfı, tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde en az (B) sınıfı, az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde ise en az (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip olmaları şartı aranır" ^[1]. İşveren için bu bir tercih değil uygunluk şartıdır. Dolayısıyla "hangi sınıf belgeniz var" sorusu nezaket sorusu değil, eleme sorusudur.

Belge sınıfları arasındaki geçiş de yönetmelikle bağlı. İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmeliğin 8 inci maddesine göre (B) sınıfı belge için (C) sınıfı belgeyle en az üç yıl fiilen görev yaptığını sözleşmeyle belgelemek ve (B) sınıfı eğitim ile sınavı tamamlamak gerekir; (A) sınıfı belge için ise (B) sınıfı belgeyle en az dört yıl fiilen görev şartı aranır ^[2]. Doktora ve belirli kamu görevi süreleri için ayrı yollar tanımlı. Mülakatta kariyer planınız sorulduğunda bu takvimi bilmeniz, hedefi somut bir tarihe bağlamanızı sağlar.

Bakanlığın bu kayıtları tuttuğu sistemin adı İSG-KATİP. Yönetmelik onu "iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri ile ilgili iş ve işlemlerin Genel Müdürlükçe kayıt, takip ve izlenmesi amacıyla kullanılan İş Sağlığı ve Güvenliği Kayıt, Takip ve İzleme Programı" olarak tanımlar ^[2]. Geçmiş görevlendirmeleriniz bu sistemde kayıtlı, yani mülakatta söylediğiniz süreler doğrulanabilir.

Sayıyla cevap istenen sorular: süre ve uzman sayısı

Aynı yönetmeliğin 12 nci maddesi, uzmanın işyerinde ne kadar süre görev yapacağını tehlike sınıfına bağlar: az tehlikeli sınıfta çalışan başına ayda en az 10 dakika, tehlikeli sınıfta 20 dakika, çok tehlikeli sınıfta 40 dakika ^[2]. Aynı madde tam gün çalışma eşiklerini de verir: az tehlikeli sınıfta 1000, tehlikeli sınıfta 500, çok tehlikeli sınıfta 250 ve daha fazla çalışanı olan işyerlerinde her bu kadar çalışan için tam gün çalışacak en az bir iş güvenliği uzmanı görevlendirilir.

Mülakatta bu maddeden hesap sorusu çıkar. Örnek: tehlikeli sınıfta yer alan ve 300 çalışanı olan bir işyerinde asgari uzman süresi 300 × 20 = 6.000 dakika, yani ayda 100 saattir; çalışan sayısı 500 eşiğinin altında kaldığı için tam gün uzman zorunluluğu doğmaz. Aynı işyeri çok tehlikeli sınıfta olsaydı süre 300 × 40 = 12.000 dakikaya çıkar ve 250 eşiği aşıldığı için tam gün çalışacak en az bir uzman görevlendirilmesi gerekirdi. Bu hesabı görüşmede yapabilmek, mevzuatı ezberlediğinizi değil kullandığınızı gösterir.

Risk değerlendirmesi soruları

"Risk analizi yaparken hangi metodolojiyi kullanıyorsunuz" sorusu neredeyse her görüşmede çıkar. Cevaba geçmeden önce bir düzeltme: mevzuat yöntem dayatmaz. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 6 ncı maddesi yöntemi değil, ekibi tanımlar. Risk değerlendirmesi işverenin oluşturduğu bir ekibin işidir ve ekipte işveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı ile işyeri hekimi, çalışan temsilcileri, destek elemanları ve tehlike kaynakları hakkında bilgi sahibi çalışanlar bulunur ^[3]. Bu yüzden "tek başıma matris doldurdum" anlamına gelen bir cevap, mevzuata aykırı bir çalışma biçimini itiraf eder.

Aynı yönetmeliğin 12 nci maddesi yenileme süresini tehlike sınıfına bağlar: çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işyerlerinde sırasıyla en geç iki, dört ve altı yılda bir. Madde ayrıca işyerinin taşınması veya binalarda değişiklik gibi hallerde değerlendirmenin tamamen ya da kısmen yenilenmesini ister ^[3]. Cevabınızda şu üç bilgi bulunsun: hangi yöntemi neden seçtiğiniz, ekipte kimlerin yer aldığı ve değerlendirmeyi hangi olay üzerine yenilediğiniz. Yöntemin adını söylemek en kolay kısmıdır; ekibi ve yenileme tetikleyicisini anlatmak ayrım yaratır.

İş kazası, ramak kala ve bildirim soruları

Görüşmede "kaza olduğunda ilk ne yaparsınız" sorusunun mevzuattaki karşılığı 6331 sayılı Kanunun 14 üncü maddesidir. Maddenin ikinci fıkrası iş kazalarının kazadan sonraki üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmesini ister; bu bildirim yükümlülüğü uzmanın değil işverenindir ^[1]. Bu ayrımı doğru kurmak önemli, çünkü soru bazen "siz bildirir misiniz" diye sorulur ve doğru cevap, sürecin işveren adına nasıl işletildiğini anlatmaktır.

Aynı maddenin birinci fıkrası ramak kala olaylarını da yazılı bir yükümlülük haline getirir: işveren, yaralanma veya ölüme yol açmadığı halde işyeri ya da iş ekipmanının zarar görmesine neden olan veya zarar verme potansiyeli taşıyan olayları inceler ve raporlar ^[1]. "Ramak kala bildirimini nasıl teşvik edersiniz" sorusuna verilecek cevapta iki şey olmalı: raporlayanın yaptırımla karşılaşmadığı bir akışın nasıl kurulduğu ve raporlanan olay sonrası alınan önlemin çalışanlara nasıl geri döndüğü. Geri dönüş olmayan bir sistemde raporlama birkaç haftada söner.

Davranışsal sorular ve uzmanın yasal sınırı

En sık sorulan davranışsal soru şudur: "Yönetim maliyet gerekçesiyle önerdiğiniz önlemi reddederse ne yaparsınız?" Bu sorunun cevabı mevzuatta yazılı. 6331 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin ikinci fıkrası, uzmanın eksiklik ve aksaklıkları, tedbir ve tavsiyeleri işverene yazılı olarak bildirmesini ister ve bunların yerine getirilmesinden işvereni sorumlu tutar. Aynı fıkra, eksikliğin acil durdurma gerektirmesi ya da yangın, patlama, göçme, kimyasal sızıntı gibi hayati tehlike doğurması ve buna rağmen tedbir alınmaması halinde durumun Bakanlığın yetkili birimine ve çalışan temsilcisine bildirilmesini öngörür. Bildirim yapmadığı tespit edilen uzmanın belgesi üç ay, tekrarında altı ay süreyle askıya alınır ^[1].

Fıkra bir koruma da getirir: bu bildirim nedeniyle uzmanın iş sözleşmesi feshedilemez, aksi halde işveren bir yıllık sözleşme ücretinden az olmamak üzere tazminat öder. İyi bir cevap bu üç katmanı sırasıyla kurar: önce yazılı bildirim, sonra riski işverenin diliyle anlatma, en sonda mevzuatın öngördüğü bildirim yolu. Kötü cevap ise iki uçtan biridir: "yönetim karar verir, ben uygularım" ya da "hemen şikâyet ederim". Birincisi yasal yükümlülüğü, ikincisi kademeli süreci atlar. Mülakat deneyimleri sayfasındaki başlıkları tararken bu tip soruların sektöre göre nasıl değiştiğine bakın.

Görüşme öncesi kontrol listesi

Hazırlığı dört maddede toplayın. Birincisi, başvurduğunuz işyerinin tehlike sınıfını önceden öğrenin; tablodaki satır hangisiyse görüşmenin teknik derinliği de o satıra göre belirlenir. İkincisi, kendi belgenizin sınıfını ve varsa yükseltme takviminizi net bir tarihle söyleyin. Üçüncüsü, geçmiş görevlendirmelerinizi çalışan sayısı ve tehlike sınıfıyla birlikte anlatın; "üç yıl fabrikada çalıştım" yerine "çok tehlikeli sınıfta, 180 çalışanlı bir tesiste iki yıl" cümlesi ölçülebilir. Dördüncüsü, iki olay hazırlayın: biri yenilemeyi tetikleyen bir değişiklik, diğeri yazılı bildirimle sonuçlanan bir uyuşmazlık.

Belgeleriniz de aynı somutluğu taşımalı. Sertifika adlarını sıralamak yetmez; her görevlendirmenin yanına tehlike sınıfı, çalışan sayısı ve sürenin yazılması gerekir. CV analizi ile ilan metnindeki terimlerle özgeçmişinizdeki terimlerin örtüşüp örtüşmediğini kontrol edin, eksik kalan mevzuat ve süreç adlarını ekleyin. Sıfırdan bir belge kuracaksanız CV oluşturma akışını kullanıp sade bir CV şablonu seçin. Alan değiştirmeyi ya da ilk işini aramayı düşünüyorsanız iş sağlığı ve güvenliği mezunlarının çalışma alanları yazısı ile güncel iş ilanları listesi başlangıç noktası olur.